Người làm các nghề này cốt yếu là nghề phụ, tranh thủ thời kì nông nhàn
Duy trì và phát triển làng nghề truyền thống, ngoài giá trị về kinh tế, thì giá trị văn hóa đóng vai trò quan yếu. Ngoài việc làm đàn, ông Joan còn truyền nghề cho lớp trẻ và học sinh trước nhất của ông chính là cậu con trai Ksor Quynh, năm nay vừa tròn 17 tuổi.
Phó Trưởng phòng Khuyến công và tham vấn công nghiệp - Sở Công thương Gia Lai Ngô Quốc Thịnh cho biết: Các nghề thủ công ở Gia Lai cốt yếu để phục vụ nhu cầu sinh hoạt, sản xuất của bà con chứ ít gắn với kinh dinh thương nghiệp.
Chủ nhiệm Rơ Châm Tih cho biết: Thành công của HTX Nhạc cụ truyền thống Tây Nguyên chính là các thành viên trong HTX được chuyên môn hóa từng khâu sinh sản.
Theo đánh giá của các ban, ngành chức năng, ở Gia Lai hiện có hai nghề có triển vọng là nghề dệt thổ cẩm và mây, tre đan. Nên chăng xây dựng các làng nghề thành các điểm đến tham quan cho khách du lịch, xây dựng đội ngũ các nghệ nhân và các sản phẩm do họ làm ra là một sản phẩm du lịch, lấy việc phục vụ du khách là đẵn.
Trên địa bàn huyện có ba làng nghề là dệt thổ cẩm tại làng Nghe Lớn (thị trấn Kông Chro) và hai làng nghề mây, tre đan tại làng Hà Tiên và Nhang Lớn (xã Đak Kơ Ning).
Với sản phẩm dệt thổ cẩm, khai thác theo hướng gắn với du lịch hay tham dự giới thiệu sản phẩm vùng, miền. Lớp dạy nghề dệt thổ cẩm của Hợp tác xã Nông nghiệp và Dệt thổ cẩm xã Glar (Đác Đoa). Cùng với các Câu lạc bộ (CLB) này, từ năm 2004, xã Biển Hồ (TP Plây Cu) cũng đã thành lập được CLB dệt thổ cẩm với 53 thành viên, gần đây có thêm làng sinh sản nhạc cụ dân tộc truyền thống phường chiến thắng (TP Plây Cu), làng dệt thổ cẩm phối hợp với du lịch ở Đê K'Tu (Mang Yang), HTX đan lát ở Ia Phìn (Chư Prông).
Người thì chuyên vót âm thanh, người làm chân, người khắc hoa văn lên đàn. Huyện Kông Chro được xem là địa phương chú trọng đến việc duy trì và phát triển các làng nghề truyền thống. Còn nhớ, tại hội nghị bình chọn và trao giấy chứng thực sản phẩm công nghiệp nông thôn điển hình cấp tỉnh năm 2012, thảy những người có mặt hôm ấy đều ấn tượng trước màn trình diễn các loại nhạc cụ độc đáo của nghệ nhân Rơ Châm Tih, Chủ nhiệm HTX Nhạc cụ truyền thống Tây Nguyên (làng Chuet 2, phường Thắng Lợi, TP Plây Cu).
Đến nay, HTX Nông nghiệp và Dệt thổ cẩm của M'Lop đã có hơn 300 hội viên. "Mình già rồi sẽ chết đi nhưng mình hy vọng nghề dệt vải sẽ còn sống mãi". Tuy nhiên, chỉ là "hàng sao" ở cấp độ địa phương, chứ so với các nơi khác thì còn yếu.
Bởi các sản phẩm này không được người dân dùng liền trong đời sống sinh hoạt gia đình nữa. Ở làng nào cũng có những người dệt giỏi, tay nghề cao, bởi thế những sản phẩm thổ cẩm chị em ở Hợp tác xã làm ra rất khác so với thổ cẩm thường ngày, từ đường nét hoa văn cho đến độ mịn, phối mầu đều sắc sảo.
Để cứu nghề truyền thống của đồng bào Tây Nguyên trước nguy cơ mai một, cần phải có chính sách từ các cấp chính quyền.
Bài và ảnh: ANH PHAN, ĐỨC THỤY. Nói đến nghề dệt thổ cẩm ở Gia Lai, không ai không biết đến chị M'Lop, Chủ nhiệm HTX Nông nghiệp và dệt thổ cẩm xã Glar, huyện Đác Đoa, chị Rah Lan Pel - Chủ nhiệm Câu lạc bộ Dệt thổ cẩm xã Biển Hồ - TP Plây Cu.
Còn với nghề mây, tre đan thì đẵn là cung cấp nguyên liệu cho các vùng khác, còn sinh sản sản phẩm thì bị hạn chế bởi tay nghề. Đây là những làng nghề truyền thống được hình thành khá sớm, chuẩn y dự án "tương trợ và phát triển làng nghề truyền thống" do Đoàn TNCS Hồ Chí Minh huyện Kông Chro làm chủ đầu tư với tổng kinh phí 210 triệu đồng, trong đó huyện bỏ ra 100 triệu đồng, phần còn lại là từ công cần lao và vật liệu xây dựng của sum vầy, thanh niên.
Có nhẽ vì suy nghĩ này mà M'Lop không ngần ngại và nhiệt thành khi đứng ra tổ chức nhiều lớp tập huấn để truyền nghề dệt thổ cẩm cho các chị và con em trong các xã trên địa bàn huyện.
Họ là những cô gái Gia Rai, Ba Na khéo léo#, lại được thừa hưởng sự ham mê từ những người mẹ vốn một thời lừng danh về tài dệt vải khắp vùng. Nhận thức được điều đó nên những năm qua, bằng nhiều nguồn vốn khác nhau, tỉnh Gia Lai đã đầu tư xây dựng chín làng nghề, với tổng kinh phí gần chín tỷ đồng như: Xây dựng cơ sở hạ tầng cho làng nghề truyền thống của HTX Nhạc cụ dân tộc chiến thắng (TP Plây Cu), HTX Thảo Nguyên (xã Ia Phìn, huyện Chư Prông) sinh sản bẹ chuối, mây, tre đan; HTX Nông nghiệp và Dệt thổ cẩm xã Glar (huyện Đác Đoa).
Bên cạnh đó, vấn đề đầu ra cho sản phẩm vẫn đang là một bài toán chưa có lời giải. Tạo được khá nhiều sức hút song vẫn cốt yếu mang tính thời vụ.
Nhiều ý kiến cũng cho rằng, rất cần có sự chủ động phối kết hợp với ngành văn hóa, du lịch; sự liên kết chặt chẽ giữa các làng nghề trong từng địa phương, trong khu vực các tỉnh Tây Nguyên nhất là cần hăng hái lóng các doanh nghiệp ở các thành phố lớn chịu đảm nhận khâu giải quyết đầu ra cho sản phẩm.
Không những thế, nghề truyền thống ở đây đang phải đối mặt với nguy cơ mai một, khó bảo tồn, trong khi lại chịu sức cạnh tranh rất lớn với các sản phẩm của công nghệ đương đại. Qua tìm hiểu, hiện thời sản phẩm làm ra, không phải không có khách hàng nhưng do nhiều nhân tố, trong đó việc tìm đầu ra còn yếu nên sản phẩm làm ra khó tiêu thụ.
Thế nhưng, sau một thời gian, các HTX này chỉ hoạt động cầm chừng hoặc chuyển sang hướng làm ăn khác. Bản chất, Sở cũng đã xây dựng đề án hỗ trợ cho các nghề truyền thống, như tương trợ 50% uổng máy móc, thiết bị để làm nghề (không quá 100 triệu đồng) nhưng đáng buồn là hiện vẫn chưa có trường hợp nào được các ngành chức năng quan hoài giải quyết.
Chúng tôi cũng đã có dịp trò chuyện với nhiều người và ghi nhận nhiều quan điểm ý hợp tâm đầu làm sao để nghề truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên thật sự trở thành sản phẩm hàng hóa có giá trị và được người tiêu dùng bằng lòng.
Chị M'Lop Chủ nhiệm HTX trăn trở: giờ, nghề dệt thổ cẩm truyền thống ít được đồng bào dân tộc thiểu số chú trọng. Ngoại giả, theo những người làm thuê tác văn hóa, thì việc bộc trực tổ chức và duy trì các lễ hội truyền thống ở từng địa phương hoặc khu vực cũng sẽ là cách giới thiệu có hiệu quả và ấn tượng nhất những giá trị, cũng như sự đa dạng của sản phẩm dệt thổ cẩm trong đời sống vốn rất phong phú của đồng bào các dân tộc thiểu số Tây Nguyên.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét